Οι Αυστηροί Κανόνες της Εκκλησίας για Γάμο, Ιερομονάχους και την Εκλογή Επισκόπων

 Μπορεί ένας Ιερομόναχος να Γίνει Έγγαμος Ιερέας; Οι Κανόνες της Εκκλησίας για τον Γάμο, τη Χηρεία και τους Επισκόπους

Η σχέση ανάμεσα στην ιεροσύνη και τον γάμο στην Ορθόδοξη Εκκλησία διέπεται από σαφείς, απαράβατους και διαχρονικούς κανόνες. Ένα από τα πιο συχνά ερωτήματα που προκύπτουν σχετικά με το εκκλησιαστικό δίκαιο είναι το εξής: Αν κάποιος χειροτονηθεί ιερομόναχος, μπορεί στην πορεία να γίνει έγγαμος ιερέας;

Η σύντομη και απόλυτη απάντηση είναι όχι. Στην Ορθόδοξη Εκκλησία, η μετάβαση από το καθεστώς του άγαμου ιερομονάχου σε αυτό του έγγαμου ιερέα είναι αδύνατη μετά τη χειροτονία.

Ας δούμε αναλυτικά τι προβλέπει το Κανονικό Δίκαιο, τι ορίζουν οι Οικουμενικές Σύνοδοι, αλλά και τι ισχύει για τη χηρεία των ιερέων και την εκλογή των Επισκόπων.

Ο Χρυσός Κανόνας: Ο Γάμος Προηγείται της Χειροτονίας

Για να κατανοήσουμε τη θέση της Εκκλησίας, πρέπει να γνωρίζουμε τον βασικότερο κανόνα για τους κληρικούς: η οικογενειακή κατάσταση "κλειδώνει" τη στιγμή της χειροτονίας.

• Έγγαμος κλήρος: Ένας άνδρας μπορεί να παντρευτεί και στη συνέχεια να χειροτονηθεί διάκονος και πρεσβύτερος (ιερέας).
• Άγαμος κλήρος: Αν κάποιος χειροτονηθεί χωρίς να έχει παντρευτεί, δεν μπορεί να τελέσει γάμο μετά τη χειροτονία του.

Στην περίπτωση του ιερομονάχου, τα πράγματα είναι ακόμα πιο αυστηρά, καθώς έχουν προηγηθεί οι μοναχικές υποσχέσεις.

Τι Ορίζουν οι Ιεροί Κανόνες της Πενθέκτης Οικουμενικής Συνόδου;

Οι περιορισμοί αυτοί δεν είναι σύγχρονες αποφάσεις, αλλά πηγάζουν από το Κανονικό Δίκαιο της Εκκλησίας. Όπως ορίζεται ρητά στο ψηφιοποιημένο κείμενο για τους Κανόνες της Πενθέκτης Οικουμενικής Συνόδου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, το τοπίο ξεκαθαρίστηκε πλήρως από τον 7ο αιώνα:

• Κανόνας ΣΤ’ (6ος): Ορίζει ότι απαγορεύεται ο γάμος σε υποδιακόνους, διακόνους και πρεσβυτέρους μετά τη χειροτονία τους. Αν κάποιος επιθυμεί να παντρευτεί, οφείλει να το πράξει πριν εισέλθει στην ιεροσύνη.
• Κανόνας Γ’ (3ος): Επιβάλλει την καθαίρεση σε όσους κληρικούς παραβιάσουν τον κανόνα της αγαμίας μετά τη χειροτονία τους.

Για τον ιερομόναχο, η ιδιότητα του μοναχού αποτελεί απόλυτο κώλυμα γάμου. Κατά τη μοναχική του κουρά, δίνει ισόβιες υποσχέσεις ενώπιον του Θεού για υπακοή, ακτημοσύνη και ισόβια αγνεία/αγαμία.

Τι Συμβαίνει Αν ένας Ιερομόναχος Αποφασίσει να Παντρευτεί;

Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν εξαναγκάζει κανέναν να παραμείνει στο ράσο αν δεν το επιθυμεί. Ωστόσο, η επιλογή του γάμου μετά τη χειροτονία έχει αυστηρές συνέπειες:

• Καθαιρείται αμέσως: Χάνει οριστικά τον βαθμό της ιεροσύνης.
• Επιστρέφει στους λαϊκούς: Παύει να θεωρείται κληρικός ή μοναχός.
• Απώλεια μυστηρίων: Δεν έχει πλέον το δικαίωμα να τελεί κανένα μυστήριο της Εκκλησίας.

Συνεπώς, δεν υπάρχει η επιλογή να "μεταπηδήσει" κάποιος από την κατηγορία του ιερομονάχου στην κατηγορία του έγγαμου ιερέα διατηρώντας την ιδιότητά του.

Τι Ισχύει για τη Χηρεία ενός Έγγαμου Ιερέα;

Ένα εξίσου σημαντικό ερώτημα είναι το τι συμβαίνει στην περίπτωση που ένας έγγαμος ιερέας χάσει την πρεσβυτέρα του. Μπορεί να ξαναπαντρευτεί και να παραμείνει ιερέας;

Παραδοσιακά, το Κανονικό Δίκαιο απαγόρευε αυστηρά τον δεύτερο γάμο. Ωστόσο, υπήρξε μια ιστορική εκκλησιαστική εξέλιξη. Όπως μπορείτε να διαβάσετε στην Απόφαση του Οικουμενικού Πατριαρχείου για τον δεύτερο γάμο των ιερέων στη Romfea.gr, το Φανάρι επιτρέπει πλέον κατ' οικονομίαν τον δεύτερο γάμο σε κληρικούς που χηρεύουν ή που τους εγκαταλείπει η σύζυγός τους. [1]

Η απόφαση αυτή εξετάζεται πολύ προσεκτικά κατά περίπτωση, βασίζεται σε αυστηρά ποιμαντικά κριτήρια (π.χ. ανατροφή ανήλικων τέκνων) και η νέα τελετή γίνεται σε στενό κύκλο με ειδική, κατανυκτική ακολουθία, χωρίς πανηγυρικό χαρακτήρα. [1]

Ποιες Είναι οι Προϋποθέσεις για την Εκλογή Επισκόπου;

Ενώ οι πρεσβύτεροι (ιερείς) και οι διάκονοι μπορούν να είναι έγγαμοι, το ανώτατο αξίωμα της Εκκλησίας, αυτό του Επισκόπου (Μητροπολίτη, Αρχιεπισκόπου, Πατριάρχη), ακολουθεί διαφορετικό κανόνα.

Για να εκλεγεί κάποιος Επίσκοπος, πρέπει να πληροί τις εξής βασικές προϋποθέσεις:

1. Αγαμία: Ο υποψήφιος πρέπει να ανήκει υποχρεωτικά στον άγαμο κλήρο. Αυτός είναι ο λόγος που οι Επίσκοποι επιλέγονται αποκλειστικά από τις τάξεις των αρχιμανδριτών (ιερομονάχων).
2. Ηλικιακό όριο: Βάσει των κανόνων, ο υποψήφιος πρέπει να έχει συμπληρώσει το 30ό ή 35ο έτος της ηλικίας του.
3. Θεολογική κατάρτιση: Απαιτείται πτυχίο Θεολογικής Σχολής.
4. Ανεπίληπτο ήθος: Να μην έχει κανονικά κωλύματα που εμποδίζουν την αρχιεροσύνη.

Αξίζει να σημειωθεί ότι κατά τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες υπήρχαν έγγαμοι Επίσκοποι. Ωστόσο, ο ΙΒ’ (12ος) Κανόνας της Πενθέκτης Οικουμενικής Συνόδου καθιέρωσε την υποχρεωτική αγαμία των Επισκόπων, για να μπορούν να αφοσιώνονται ολοκληρωτικά στο πνευματικό και διοικητικό έργο της Εκκλησίας, χωρίς οικογενειακές δεσμεύσεις.

Συμπέρασμα

Η επιλογή ανάμεσα στην έγγαμη ιεροσύνη και τον μοναχισμό γίνεται πάντα πριν τη χειροτονία. Η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά εξίσου τον γάμο και την παρθενία, αλλά απαιτεί απόλυτη σταθερότητα και συνέπεια στην απόφαση που λαμβάνει ο κάθε κληρικός, διαφυλάσσοντας την ιερότητα των μυστηρίων της.